Kastamonu Ağzı Sözlüğü, Kastamou 'ya dair ne varsa burada

depdep

Durum: 345 - 1 - 0 - 0 - 21.09.2018 07:05

Puan: 1715 - Şelloğcu

1 yıl önce kayıt oldu. 1.Ced Mıhtar.

depcez deyoz depemeyoz, atcaz deyoz atamayoz, sarmı-mavi hadi gayrı gastamonu gastamonu dep-dep-dep
  • /
  • 18

avduk

şımarık, kendini bilmez, aç gözlü.

avara

şaşkın, kararsız, işsiz, beceriksiz.

avanak

avalak

avalak

atma

çankırı'da kış günlerinde haftada bir yapılan yemekli sohbet.

kastamonu ağzıyla yürüme şekilleri

yemiş yerme

yavan yaşuk

sofrada sadece ekmek bulunması.

sövüp siymek

pörsük pürsük

miyadı geçmiş, buruşuk.

öge cöge

ahlaksız, soysuz.
+la seyin terbiyesüzlüğ etme sonra sana öge oğlan cöge oğlan derle.

güldür küme

goca gortu

gıyın sıyın

gıdım sadım

gara garsalak

kara, pürüzlü, pis.

ganşak gunşak

kalın karsak

özensiz açılan yufka.

hörül hörül

  • /
  • 18

devrekani

osmanlı döneminde kastamonu il merkezi ve kuzyaka ile birlikte kastamonu vilayeti merkez kazasını oluşturan 3 yerleşkeden biri.

o dönemdeki köy adları ise şöyle:
aşağı belovacık
aşağı kasaplar
etçiler
incüğez
örcünler
ulamış
başakpınar
balabanlar
bıngıldayık
bozkoca
bozkocatepe
poşyan müslim
pene
tekkekızıllar
çayırcık
çatak
çorbacı
çontay
habeşli
hasırlı
delihacılar
siyah
şeyhbali
selahaddin
asarcık
kanlıabat
kadirbey
kırvaç
kınık
kızılkilise
kızacık
keydanlar
laçin
mütevelli
viranbaşı
yazıhisar
yağlar
yayla
yukarı belovacık
yukarı kasaplar

devrekani osmanlı döneminde bile genel olarak türk çoğunluklu bir yöre olduğundan pek fazla değişen yer ismi yok.
ancak özellikle poşyan müslim, kızılkilise gibi isimler bölgede gayrimüslim unsurlara ait izler olarak görülebilir. bir yer isminde müslim ifadesi geçiyorsa bir de bunun kafir'li olanı vardır ancak burada anılmamış. ki devrekani'de bu ismi ilk defa duydum. tahmin ettiğim bir yer var gerçi ama :)
kızılkilise de ilk defa duyduğum bir isim. gerçi kastamonu'da kilise kelimesi kese'ye dönüşmüştür. akçakese, kızılkese, karakese gibi.
pene ve viranbaşı da ilk kez duyduğum köy isimlerinden.

inebolu

osmanlı döneminde abana ve çatalzeytin ile birlikte kastamonu vilayetinin inebolu kazasını oluşturan 3 nahiyeden biri.
bu dönemde inebolu merkez nahiyesine bağlı köy isimleri şunlar:
aci tonoz
aşağı harbana
aşağı germi
atarmer
ipras
ablados
erkek arpa
eskille
orza
ulu
ulubol
unba
başköy
beyler
büğülye
belek (bugünkü belen sanırım)
telye
carafa
cünürye
çerçilye
hacı mehmet
hamitköy
hayrioğlu
deresökü
deliktaş
dibek
digöz
zerme
zerveli
zigari
zigana
şimali (bugünü şamalı)
şem'a oğlu (bugünkü şamoğlu)
salcığlu
soğukpınar
dağrusta
arız
arfi
arilye
fikre
kazla
karşuköprü
kabalar
kabalarsökü
karabey
kara zigana
kocaoğlu
kozluk
kayaelması
kiraz sökü
giremdas
gedefi
girilye
göçkün
köse
manastır
musa
nedidye
varya
vozu
yaztepe
yille
yukarı germi
yukarı şeyhömer
yukarı telye
yukarı
yunus

inebolu o dönemde de çok geniş bir bölgenin merkezi olduğundan çok fazla köyü, mahallesi var. en dikkat çekenlerden biri zigana oldu benim için. acaba şu andaki ismi nedir? yine patriyos köyü burada geçmiyor muhtemelen o dönemde inebolu merkezde sayıldı.
inebolu köylülerinin el atması gereken bilgiler sanırım.

inebolu

kastamonu'nun tarihi ve kültürel olarak merkez ilçeyle rekabete girebilecek tek ilçesi.
kara yollarının açılmadığı dönemde inebolu, kastamonu merkez ile bağlantısı az bir bölge olarak kaldığından kendine özgü bir kültür geliştirmiştir.

abana

osmanlı döneminde kastamonu vilayeti merkez sancağının inebolu kazasına bağlı 3 nahiyeden biri. o dönemde bozkurt henüz pazaryeri adında bir köy olduğundan bozkurt'un tüm köyleri de abana'ya bağlıdır.
abana'nın bu dönemdeki yer adları şöyle:

aşağı abana
altıkulaç
anbarcılar
ayvat
aye
ibrahim
elma çukuru
orta sökü
uzun ömer
otay (bugün oday)
ulu
ızmana
ığrava
ilişi
bağçe
bayramgazi
pazaryeri (bugünkü bozkurt ilçe merkezi)
hacıhasan
hamza göynük
darsu
sakızcılar
sinciros
şeyhçoban (halen şeyhşaban hatta şıkşaban diye bilinen köy sanırım)
sınarcık
dursun
toza (bugünkü konakören mahallesi)
zırma
zalama
arza
aliçelebi
kızılcaelma
kadıyusuf
kozcuğaz
keti
gedos
gerdiç
kestanesökü
keşlik
gelevye
güde
kürt (bu ilginç)
köseali
gülmet
günvakti
göynükler
giregöz
maça (halkın macar köyü dediği yer sanırım)
mahmud
mamure
mimir
narba
namazgah
niyerze
yaylas
yemeni
yukarı abana
yukarı ilişi
yukarı güde
yukarı heni
yunarı

abana'da da tüm karadeniz'de olduğu gibi rumca isimler egemen ve değişen de çok. bu nedenle köyünden mahallesinden bilenlerin de eklemesi gerekenler var.

abana ile ilgili http://www.abanagazetesi.net/manset/abananin-bucak-ve-ilcelikleri/ adresinde oldukça zengin bilgiler var. okunmaya değer.

bu arada abana adı bile türkçe olmadığı gerekçesiyle değiştirilmiş vaktiyle. “abana” adı 1963’te “altınyaka” olarak değiştirildi. belediye başkanı fahri yazgan‘ın (1916) çabasıyla danıştay‘a “dava” açılarak 1965’te “abana” adı geri alındı.

kızansamak

kızansamanın sığırlar için olanı öküzsemek
küçük baş hayvanlar için olanı da koçsamaktır.

ekşi sözlük

ben de ekşi de dolaşırken gördüm burayı. güzelmiş

wadar

wadar ya da watar, hititçe su demek.

ivriz

tam olarak ağız değil ama, hurrice efendi, bey demek. kastamonu'da bir zamanlar bulunmuş olan hititler ile kültür bağı olan hurrilerin dili, bizim de dilimiz sayılabilir.

mustafa kılıç

depdep.org

batı karadeniz ağzı sözlüğü, batı karadeniz veri tabanı. kastamonu , bolu, düzce, bartın, zonguldak, çankırı, karabük ağzının kelime kelime bazen cümle cümle, bazen jargona kaçan anlamlarının irdelendiği, incelendiği tanıtıldığı örneklendirildiği sayfa. bunun haricinde kişiler, mekanlar, olaylar ve muhteşem fotoğrafların arşivlendiği veri tabanı.

Toplam entry sayısı: 345

tabakoğlu pastırma


kastamonu'da pastırmasıyla ünlü bir şarküteri. sayfasında "kaybolmaya yüz tutmuş bir geleneğin son temsilcilerinden biri oan "tabakoğlu pastırma" her gıdanın fabrikasyona döndüğü günümüzde geleneksel yöntemlerle kastamonu pastırması ve kastamonu sucuğu üretmeye ve bu geleneği yaşatmaya devam ediyor.tamamen natural bir ortamda hazırladığı ürünleri yine geleneksel yöntemlerle satışa sunuyor." yazıyor.

kastamonulu amcadan topal şov



kastamonulu amcanın düğünde sergilediği gençlere taş çıkaran topal oyunu. yalnız gözden kaçan bir durum var, adam gerçekten topal.

candaroğulları kronolojisi

13. yüzyıl dolaylarında kastamonu ve sinop'u yer edinmiş, kurucusu şemseddin yaman candar olan beyliktir. 13. yüzyıl sonlarında selçuklu hükümdarı ikinci izzeddin keykavus’un oğlu rükneddin kılıç arslan bir gemi ile kırım’dan gelerek sinop’a çıkmış ve oradan da kastamonu’ya gelmiş(1291). bu tarihlerde kastamonu valiliğinde emir çoban’ın oğlu muzafferüddin yavlak arslan bulunuyordu. kılıç arslan, yavlak arslan’ı kendisine atabeğ yaparak hümükdarlığını ilan etti ve moğollarla birlikte üzerine gelmekte olan kardeşi mes’ud’un kuvvetlerini dağıttı ise de, mes’ud’a yardıma gelmekte olan şemseddin yaman candar karşısında bozguna uğradılar. yavlak arslan maktul düştü. bu durum üzerine yavlak arslan’ın iktai , kastamonu ve havalisi, ilhan geyhatu tarafından şemseddin yaman candar’a verildi.

şemseddin yaman’ın hangi tarihte vefat ettiği ve nereye defnedildiği belli değildir. en yakın ihtimal vefatının 14. yüzyıl başlarında olmasıdır.

şemseddin yaman candar’ın ölümü üzerine kastamonu’nun eski sahibi yavlak arslan’ın oğlu hüsameddin mahmud bey, derhal harekete geçerek kastamonu’yu işgal ettiğinden, şemseddin yaman candar’ın oğlu süleyman paşa, eflani tarafına çekilerek orada oturmaya mecbur olmuştu. süleyman paşa 1309’da eflani’den kalkarak aniden kastamonu üzerine baskın yapmış, mahmud beyi sarayında muhasara ederek, yakalayıp öldürdükten sonra burasını beyliğine merkez yapmıştır.

süleyman paşa 1335 yılına kadar ilhanlıların hakimiyetini tanıdı. ilhanlı hükümdarı ebu said bahadır hanın ölümünden sonraki beş yıl tek başına yönetimi devraldı. ilhanılar zayıflayınca süleyman paşa tedbirli hareket ederek ilhanilerin veziri emir çoban anadolu’ya geldiği zaman onu karşılamış ve sadakatini sunmuş ve bu sayede sınırlarını büyütmüş.

süleyman paşa, pervaneoğullarından gazi çelebi zamanında sinop’u kendi hakimiyeti altına aldı ve gazi çelebi’nin 1322’de vefatından sonra burasını doğrudan doğruya ilhak ederek idaresini büyük oğlu giyasüddin ibrahim beye verdi. bu arada taraklı ve safranbolu’yu da beyliğine katan süleyman paşa kendi adına para da bastırdı.

süleyman paşanın 1339’da küçük oğlunu kendine veliaht yapmasını bahane eden büyük oğlu ibrahim, babasına isyan ederek kastamonu’yu aldı. süleyman paşanın nasıl vefat ettiği ve veliaht çoban’ın akibeti belli değildir. ibn-i battuta süleyman paşanın 70 yaşında olduğunu beyan ettiğine göre, ölümünde 80 yaşında olması muhtemeldir. ibn-i battuta süleyman paşayı uzun sakallı, güler yüzlü, vakur ve heybetli olarak tasvir etmektedir. ibrahim beyin 1345’te vefat etti. yerine amcası emir yakub’un oğlu Âdil bey geçti. zamanı hakkında fazla malumat bulunmayan Âdil bey, 1361 yılında ölünce, yerine osmanlı tarihlerinde kötürüm bayezid diye anılan oğlu celaleddin bayezid geçti.

bayezid bey kendisinden sonra oğlu iskender’i hükümdar yapmak istiyordu. diğer oğlu süleyman paşa bundan dolayı kardeşi iskender’i öldürüp, osmanlı hükümdarı murad hüdavendigar’ın yanına kaçarak onu babası aleyhine tahrik etti. ikinci süleyman paşa, osmanlı kuvvetleri ile kastamonu’ya gelerek babasını sinop’a kaçırmış ve bu suretle beylik ikiye bölünüp süleyman paşa kastamonu beyi olmuştur. daha sonra bayezid bey, oğlunun, osmanlılarla arasının açılmasından istifade ederek kastamonu’ya hücum ile süleyman’ı kaçırdı ise de, süleyman paşa osmanlıların yardımı ile burasını yeniden ele geçirdi (1384). bu son seferinde hastalanan celaleddin bayezid bey, 1385’te vefat ederek sinop’taki türbesine defnedildi. yerine, sinop hükümdarı olarak, oğullarından isfendiyar bey geçti. bunun hükümdarlığı uzun sürdüğü için candar beyleri osmanlı tarihlerinde isfendiyaroğulları diye zikredilmiştir.

osmanlıların himayesinde kastamonu beyi olan süleyman paşa, birinci kosova muharebesinde, yardımcı asker yolladığı gibi, yıldırım bayezid’in batı anadolu beyleri üzerine yaptığı seferde de kuvvet vermişti. ancak beyliklerin ortadan kalkmasının sırası kendisine geleceğini hisseden süleyman paşa, osmanlılardan yüz çevirerek sivas hükümdarı kadı burhaneddin ile ittifak etmiş ve bu suretle iki defa yıldırım bayezid’in elinden kurtulmaya muvaffak olmuştur. nihayet 1392 yılında sür’atle kastamonu’ya gelen yıldırım bayezid, kadı burhaneddin ile birleşmelerine meydan vermeden candaroğulları kuvvetlerini bozguna uğrattı. süleyman paşa öldürüldü. böylece candar beyliğinin kastamonu şubesi osmanlıların eline geçti. sinop tarafına taarruz etmeyen bayezid, isfendiyar bey ile anlaşarak kıvrım yolunu hudut kesti.

ankara muharebesinden sonra, menteşeoğlu mehmed beyle beraber timur’a tazimlerini arz eden izzeddin isfendiyar beye, kastamonu da dahil olmak üzere, bütün candar beyliği devredildi. isfendiyar bey, fetret devrinde Îsa ve musa çelebilere mümkün olduğu kadar yardımda bulundu. 1413 yılında ise osmanlı tahtında hakimiyeti ele geçiren çelebi mehmed’in eflak üzerine yaptığı seferlerde kendisinden yardım isteğine karşılık oğlu kasım bey kumandasında asker gönderdi.

isfendiyar bey, emri altındaki bölgelerden, çankırı, kalecik ve tosya’yı en çok sevdiği oğlu hızır beye vermek istedi. babasının bu icraatına gücenen büyük oğlu kasım bey eflak seferinden dönüşte kastamonu’ya gelmedi ve bu yerlerin osmanlı himayesinde bulunmak şartıyla kendisine terk edilmesini istedi. çelebi mehmed, kasım beyin bu arzusuna karşı çıktı. ancak isfendiyar beyin red cevabı karşısında, kastamonu üzerine yürüyen çelebi mehmed, onu sinop’a çekilmeye mecbur etti. nihayet kastamonu ve küre candaroğullarında kalmak şartıyla diğer bölgeler osmanlılara terk edildi. onlar da bu bölgeleri kendileri adına kasım beye verdiler.

iki beylik arasında uzun bir süre devam eden iyi ilişkiler, çelebi mehmed’in ölümü ve osmanlı devletindeki iç karışıklıktan istifade etmek isteyen isfendiyar beyin, oğlu kasım beye taarruzu ile bozuldu. kasım beyin elinden eski bölgelerini alan isfendiyar bey, daha sonra osmanlılara ait safranbolu’yu kuşatsa da, muharebede mağlub olarak yaralı halde sinop’a kaçtı. osmanlı kuvvetleri bakır madeni ile meşhur küre’yi aldılar. bu durum üzerine isfendiyar bey, torununu (ibrahim beyin kızını) ikinci murad’a vermek ve bakır küresi hasılatının bir kısmını osmanlılara terk ve lüzumu halinde asker göndermek, bir de kasım beyin yerlerini iade etmek suretiyle barış teklif ederek bu şartlarla anlaşma imzalandı (1424).

isfendiyar bey, yaşı yetmişi geçmiş olduğu halde 1440 yılında vefat etti ve sinop’daki türbesine defnedildi. yerine oğlu taceddin ibrahim bey geçti ise de, uzun sürmedi. 1443 mayısı sonunda öldü.

ibrahim beyin yerine büyük oğlu kemaleddin ismail bey geçti. ismail beye kardeşi kızıl ahmed bey muhalefet ederek, osmanlıların yanına gitti. osmanlılar, ahmed beyin teşvikiyle mahmud paşa komutasında kastamonu üzerine asker sevk ettiler. ismail bey sinop’a kaçarak karşı harekete girişti. müdafaadan bir netice elde edemiyeceğini anlayınca da hayatına ve çocuklarına dokunulmayacağına dair teminat alarak kaleyi teslim etti(1461).

fatih sultan mehmed, sinop önünde orduya katılarak, ismail beyle görüştü ve ona akran muamelesi yaptı. otağının kapısında karşıladı. ismail bey el öpmek istediyse de, fatih sultan mehmed kardeşim hitabıyla boynuna sarılarak öptü.

osmanlı padişahı, ismail beye başlangıçta inegöl, yenişehir ve yarhisar taraflarını ve oğlu hasan beye de bolu sancağını vermişti. fakat ismail bey kendisine rumeli’de bir yer verilmesini rica edince filibe’ye nakledildi. hükümdarlığında olduğu gibi filibe’de de iyi işler çıkardı. 1479 tarihinde orada vefat etti. ismail beyin yerine hükümdar olan kızıl ahmed beyin saltanatı kısa sürmüş ve beylik osmanlıların eline geçmiştir.

candaroğulları, birinci süleyman paşadan beyliğin son bulmasına kadar yaklaşık yüz altmış sene devam eden saltanatları zamanında, ilmi ve sosyal müesseselerle memleketlerini imar etmişlerdir. ayrıca ilim ve sanat adamlarını himaye ile kendi adlarına ithaf edilen pekçok türkçe eser yazdırmışlar, bu suretle türkçenin ilim dili olmasına her bakımdan itina göstermişlerdir.

candaroğullarından celaleddin bayezid beyin araç kasabasında bir cami, ismail beyin kastamonu, sinop ve beyliğin diğer merkezlerinde cami, mescid, han, hamam, çeşme gibi eserleri vardır. isfendiyar bey zamanında kastamonu, anadolu’daki ilim merkezlerinden biri olmuştur. daha sonra burada sancakbeyliği yapmış olan osmanlı şehzadeleri de candaroğulları zamanındaki ilim ve edebiyat işlerine devam ettirmişlerdir.

ilim ve irfan sahiplerini himaye eden, destekleyen ve daima onlarla beraber olan candaroğulları hükümdarları adına yazılmış eserler arasında en önemlileri şunlardır: *süleyman paşa adına tasavvuftan farsça intihab-ı süleymaniye ismiyle allame şirazi’nin bir eseri
*celaleddin bayezid adına, ebu mihnef’ten tercüme edilen üç bin beyitli maktel-i hüseyin mesnevisi;
*isfendiyar bey adına göz hastalıklarına dair sinoplu hekim mü’min bin mukbil tarafından telif edilen kitab-ı miftah-ün-nur ve hazain-üs-surur;
*hızır bey adına tercüme edilen miracname, kasım bey adına yazılan ömer bin ahmed’in kaleme aldığı on beş bab üzerine kıraat-ı seb’aya dair olan risale-i münciye isimli türkçe tecvid kitabı.

candarbeyliği iktisadi durum itibariyle iyi bir mevkide bulunuyordu. 13, 14 ve kısmen 15. asırlarda önemli olan sinop ticaret limanı bu beyliğin elinde bulunuyordu. sinop vasıtasıyla, anadolu ürünlerini ve kendi mallarını ihraç ettikleri gibi, cenevizlilerin getirdikleri malları da içeri alıyorlardı. bir ara samsun’u da elde eden candaroğulları burada bir kalesi olan cenevizlilerle ticari alış-veriş yaptılar. kastamonu’nun en mühim ihraç eşyası bakır ile demirdi. bu ihracat dolayısıyla beylik epey gelir temin etmekteydi. cenevizlilerle alış-verişlerinde candaroğullarının çift balık resimli bakır sikkeleri görülmüştür. candarbeyliği zamanında kastamonu atları meşhur ve arab atları gibi şeceresi olup yüksek fiyatla satılırdı. ayrıca dışarıya, doğan ve şahin gibi av kuşları ihrac edilirdi.

candarbeyliğinin sinop limanında tersanesi ve donanması olduğu malum ise de, bu donanmanın miktarına ve faaliyetine dair fazla bilgi yoktur. pervaneoğullarından gazi çelebiden sonra, candaroğullarına geçen sinop’ta donanma faaliyetleri görüldü. nitekim candarbeyliği donanmasının 1361’de kefe’yi cenevizliler’den almalarına ramak kalmıştı. osmanlılar zamanında da candaroğullarından kalan sinop tersanesinde kadırgalar yapılmıştır.

candaroğulları hükümdarlarının kronolojisi:
*şemseddin yaman candar 1292
*1.süleyman paşa 1309
*1.ibrahim paşa 1399
*Âdil bey bin ya’kub 1345
*celaleddin bayezid 1361
*2.süleyman şah 1384
*isfendiyar bey bin bayezid 1385
*taceddin ikinci ibrahim bey 1440
*kemaleddin ismail bey 1443
*kızıl ahmed bey 1461

depdep sözlük

kastamonu denilince akla gelenler

kastamonu timelapse görüntüler

hasbi şahin tarafından paylaşılan görüntülerdir. sanatsaldır.

volume1


volume2

gnaeus pompeius magnus

m.ö. 63 yılında mithradates’in ölümüyle biten savaşlardan sonra, bölgeyi roma idaresi altına alıp yeni düzen getiren roma generali. yeni düzenleme temelde sivil idareyi yerel yöneticilere bırakıp, askeri idareyi roma’nın alması üzerindeydi.
pontus bölgesinde bu yeni düzenlemelere uygun olarak 11 şehir meydana getirdi.

bu kentlerin
amasrist (amasra),
sinope (sinop),
amisos (samsun),
pompeiopolis (taşköprü),
neapolis/neoclaudiopolis (vezirköprü),
magnapolis,
diospolis/neocaesarea (niksar),
nikopolis, zela (zile),
megalapolis/sebasteia (sivas),
ve amaseia ya da abonuteichos/ıonopolis oldukları düşünülmektedir.

depdep sözlük

pek yakında ikinci sürümüne geçerek daha da modernleşecek olan sözlüktür.

kastamonitsa

yunanistan'ın heraklios kenti'ndeki yerleşim adı. eski kastamonulu göçmenlerin kurduğu bir yerleşim yeriymiş.

tabakoğlu pastırma


kastamonu'da pastırmasıyla ünlü bir şarküteri. sayfasında "kaybolmaya yüz tutmuş bir geleneğin son temsilcilerinden biri oan "tabakoğlu pastırma" her gıdanın fabrikasyona döndüğü günümüzde geleneksel yöntemlerle kastamonu pastırması ve kastamonu sucuğu üretmeye ve bu geleneği yaşatmaya devam ediyor.tamamen natural bir ortamda hazırladığı ürünleri yine geleneksel yöntemlerle satışa sunuyor." yazıyor.

Gizlilik Politikası | Kullanım Koşulları | İletişim/Reklam | Spor
Takip et!
| | | | | | | | |