Kastamonu Ağzı Sözlüğü, Kastamou 'ya dair ne varsa burada

rıfat ılgaz


mehmet rıfat llgaz, 1940'ların toplumcu-gerçekçi şairlerindendir. 1911 yılında kastamonu cide'de doğdu.
şiir yazmaya ortaokul öğrencilik yıllarında başladı. ilk şiiri 1927'de, günlük nazikter gazetesinde yayınlandı. ayrıca; açıkgöz (kastamonu), güzel inebolu ve güzel tosya gazetelerinde şiirleri ve yazıları yayınlanmaya başladı.
yatılı olarak kastamonu muallim mektebi'nde öğrenim gördü. 1930 yılında mezun oldu. altı yıl süreyle gerede, akçakoca, gümüşova'da ilkokul öğretmenliği yaptı.
ankara gazi eğitim enstitüsünü 1938'de bitirdi ve adapazarı ortaokulu türkçe öğretmenliğine atandı. 1939'da istanbul karagümrük ortaokulunda türkçe öğretmenliğine başlayan llgaz'ın, yazı ve şiirleri büyük dergilerde yayınlanmaya başladı.
1940'da gığır, oluş, ulus, güneş, yücel, varlık, hamle ve yeni insanlık dergilerinde şiirleri çıktı ve aynı yıl edebiyat fakültesi felsefe bölümüne girdi.
haşan tanrıkut, sabahattin kudret aksal, salah birsel'le tanıştı. ömer faruk toprak ile 9 eylül 1942'de yürüyüş dergisini çıkardılar. bu dergide orhan kemal, sait faik, cahit ırgat, a. kadir, nazım hikmet (ibrahim sabri) ile birlikte çalıştılar.
1943'de ilk kitabı "yarenlik"i yayınladı. şiirleri olağanüstü bir ilgi gördü. ocak 1944'de "sınıf" adlı şiir kitabı çıktı. sıkıyönetim kararı ile toplatıldı.
pertev naili boratav "sınıf" için:"yeni türk şiirine inanmayanlara, rıfat llgaz'ın kitabını okuyup anlamlarını dilemekten başka yapılacak birşey yoktur" diye yazdı.
1945'de gün dergisi çıktı. llgaz bu dergide sekreterdi. bu dergide yazıları yayınlandı. aziz nesin'in cumartesi dergisine ortak oldu. seçici kurulda çalıştı. 1946'da esat adil, sabahattin ali ve aziz nesin ile birlikte gerçek gazetesini çıkardılar. 1946 ekim ayında yığın dergisini esat adil ve adil yağcı ile birlikte çıkardılar.
öğretmenliğe yeniden döndükten sonra boğazlayan-yozgat'a tayini çıktı. hastalığı nedeniyle validebağ sanaturyumunda yattı. şubat 1947'de sabahattin ali, aziz nesin ve mim uykusuz'un çıkardığı markopaşa kadrosuna girdi. sık sık kapatılan bu derginin daha sonraları sorumlu müdürlüğünü üstlendi. malum paşa, merhum paşa, hür markopaşa gibi dergilerin de sık sık adı değişiyordu.
1950'li yıllarda llgaz gazetecilik yapmaya başladı. sakıncalı olduğundan, gazeteler ve dergiler imzalarına pek yer vermediler. 1952-1960'datan gazetesinde dizgici-düzeltmen ve röportaj yazarı olarak çalıştı. turhan selçuk ve ilhan selçuk'un çıkardığı dolmuş dergisinde "stepne" takma adıyla yazılar yazdı. hababam sınıfı, pijamalılar (bizim koğuş), don kişot istanbul'da bu dergide dizi olarak yayınlandı. hababam sınıfı'nı da, isminin sakıncalı olması nedeniyle "stepne" (yedek lastik) takma adıyla yazdı. ocak 1953'de devam adlı şiir kitabını çıkardı ve bu kitap da toplatıldı.
1961 anayasası yürürlüğe girdikten sonra kendi adıyla yazı ye şiir yayınlayabilme olanağına kavuşan rıfat llgaz demokrat izmir, akbaba, vatan, yeni gün, yeni ulus gibi yayın organların-da ve kimi edebiyat dergilerinde yazı yazabildi. sınıf yayınlarını kurdu ve kendi kitaplarını yayınlayabildi. 1970'de basım şeref kartını aldı.
1974'de emekli oldu. doğum yeri olan cide'ye yerleşti. 12 eylül 1980 döneminde gözaltına alındı. 70 yaşında gerekçesiz sorguya çekildi ve gözaltında kaldı. tutukluluğu sona erince istanbul'da, oğlu aydın llgaz ile birlikte ölümüne kadar yaşamaya başladı. bu olaylar "kırkyıl önce kırk yıl sonra" adlı kitabında anlatılır.
onu hepimiz hababam sınıfı'nın yazarı olarak bildik. altmış yayınlanmış kitabı olmasına karşın onun şairliğini, romancılığını ve öykü yazarlığını unutmamamız gerekir. kitaplarında; çağdaş, ileri görüşlü, ulusumuzdan yana birlikteliği önerir.
yıllarca kendisini bizden uzaklaştırmaya çalışan yönetimlerden sonra, demokrasi yolunda ülkemizdeki gelişmeler rıfat ııgaz adını yeniden yücelttiyse de, sivas olaylarının acısına dayanamayan duyarlılığı 7 temmuz 1993 günü aramızdan ayrılmasına neden oldu.

rıfat ılgaz'ın eserleri

şiir
yarenlik (1943): 1946'da ikinci basımı yapıldı.
sınıf (1944): kovuşturmaya uğradı. 6 ay hapis yattı.
yaşadıkça (1947): toplatıldı.
devam (1953): toplatıldı.
üsküdarda sabah oldu (1954)
soluk soluğa (1962): yeni şiir çok azdır, genellikle derleme.
karakılçık (1969)
uzak değil (1971)
güvercinim uyur mu (1974)
kulağımız kirişte (1983)
ocak katırı alagöz (1987)
çocuk bahçesi (1995): çocuklar için şiirler
bütün şiirleri (1983): 9 cilt olarak
bütün şiirleri: 1927-1991 (2004)

romanları

hababam sınıfı (1957): önce dizi hikâye olarak dolmuş dergisinde yayınlandı. sonradan roman olarak toplandı. film uyarlamalarına esin kaynağı oldu. ayrıca tiyatroda da sahnelendi.
pijamalılar (bizim koğuş) (1959): önce bizim koğuş adıyla yayınlandı. daha sonra 1973'te pijamalılar olarak çıktı.
karadenizin kıyıcığında (1969)
halime kaptan (1972)
meşrutiyet kırathanesi(1974)
karartma geceleri (1974): yusuf kurçenli tarafından filmi çekildi. başrolünü tarık akan oynadı.
sarı yazma (1976)
yıldız karayel (1981)
apartıman çocukları (1984)
hoca nasrettin ve çömezleri (1984)
hababam sınıfı icraatın içinde (1987)

anı

yokuş yukarı (1982)
kırk yıl önce kırk yıl sonra (1986)
dördüncü bölük (1992): damian croft tarafından ingilizce'ye çevrildi, milet publishing tarafından yayınlandı.
köşe yazıları
nerde kalmıştık
cart curt

öykü

radarın anahtarı (1957)
don kişot istanbul'da (1957)
kesmeli bunları (1962)
nerde o eski usturalar (1962)
saksağanın kuyruğu (1962)
şevket ustanın kedisi (1965)
garibin horozu (1969)
altın ekicisi (1972)
palavra (1972): önceden don kişot istanbul'da adıyla yayınlandı.
tuh sana (1972)
çatal matal kaç çatal (1972)
bunadı bu adam (1972)
keş (1972)
al atını (1972)
hababam sınıfı uyanıyor (1972)
hababam sınıfı baskında (1972)
hababam sınıfı sınıfta kaldı (1972)
rüşvetin alamancası (1982)
sosyal kadınlar partisi (1983)
çalış osman çiftlik senin (1983)
şeker kutusu (1990)

çocuk edebiyatı

bacaksız kamyon sürücüsü
bacaksız okulda
bacaksız paralı atlet
bacaksız tatil köyünde
bacaksız sigara kaçakcısı
öksüz civciv
küçük cekmece okyanusu
cankurtaran yılmaz
kumdan betona
çocuk bahçesi(şiir)

tiyatro oyunları

hababam sınıfı ulvi uraz tiyatrosu tarafından sahnelendi 1965
hababam sınıfı uyanıyor: filme çekildi.
hababam sınıfı baskında
hababam sınıfı sınıfta kaldı: filme çekildi.
türk çocukları türk çocukları: çatalzeytin festivalinde öğrenciler tarafıdan sahnelendi.
çatal matal kaç çatal (1972): daha sonra uzun eşek oyunu olarak yeniden yazıldı. çatal matal 1972'de ordu belediyesi karadeniz tiyatrosu tarafından, uzun eşek ise cide'de sahnelendi.
abbas yola giden: 1993'de kartal rıfat ılgaz sahnesi oyuncuları tarafından sahnelendi.

ödülleri
1982 yıldız karayel ile madaralı roman ödülü
1982 yıldız karayel ile orhan kemal roman armağanı
1987 ocak katırı alagöz ile ömer faruk toprak şiir ödülü
1993 edebiyatçılar derneği onur ödülü.
doğduğu memleketi ''cide, doğduğum eşsiz, benzersiz memleket… ne iyi etmiş de anam beni bu cana yakın memlekette doğurmuş!.. her şeyimi yitirdiğim günlerde cide'nin belleğimin duvarlarına yansıyan görünümü ile dirilir, yaşama gücümü tazelerdim...” sözleriyle anmış büyük türk sanatçısı.

kastamonu'nun aydınlık yüzünün ebedi adıdır rıfat ılgaz. toplumsal sömürüye ve haksızlıklara karşı çıkmış, bu uğurda bedeller de ödemiştir. bütün bunların karşılığında ise türk milletinin kalbinde ve belleğinde eşsiz bir yer ve kastamonu halkının minnetini kazanmıştır.

kastamonu'nun kendisi gibi bir değere sahip olduğu için övünmesi gerekir. çok sevdiği ve hakkında romanlar, hikayeler yazdığı memleketi cide'deki meslek yüksek okuluna da ismi verilmiştir.

Gizlilik Politikası | Kullanım Koşulları | İletişim/Reklam | Spor
Takip et!
| | | | | | | | |